trực chuẩn

Một hệ vectơ trực chuẩn được vẽ trên mặt phẳng tọa độ.

Định nghĩa

1. Động từ:

   • Ở trạng thái sẵn sàng làm việc hoặc ứng phó theo một tiêu chuẩn nhất định: "trực chuẩn" chỉ việc một người hoặc thiết bị luôn trong tình trạng sẵn sàng hoạt động, đáp ứng các yêu cầu hoặc quy định đã được đặt ra.
   • Trực theo ca, theo lịch trình chuẩn: Trong ngữ cảnh công việc, "trực chuẩn" thường được dùng để chỉ việc thực hiện nhiệm vụ trực ban theo một quy trình, thời gian biểu cố định.

2. Danh từ (trong toán học):

   • Trực chuẩn: (từ Hán Việt) dùng để chỉ một hệ thống các vectơ hoặc hàm số có tính trực giao và chuẩn hóa (norme). Trong tiếng Việt, nghĩa này ít phổ biến hơn và thường xuất hiện trong các văn bản chuyên ngành.

Ví dụ sử dụng

• Động từ:

  • Nhân viên y tế phải trực chuẩn 24/7 trong mùa dịch. (Nhân viên y tế phải luôn sẵn sàng làm việc theo tiêu chuẩn vào bất kỳ thời điểm nào trong mùa dịch.)
  • Hệ thống máy tính được cài đặt để trực chuẩn, đảm bảo xử lý dữ liệu ngay lập tức. (Hệ thống máy tính được thiết lập ở trạng thái sẵn sàng hoạt động theo quy định.)

• Danh từ (toán học):

  • Trong không gian Euclid, cơ sở trực chuẩn là một khái niệm quan trọng. (Trong không gian Euclid, cơ sở có tính trực giao và chuẩn hóa là một khái niệm quan trọng.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "trực chuẩn công tác": việc thực hiện nhiệm vụ trực theo một quy trình chuẩn trong công việc.

  • Lịch trực chuẩn công tác được ban hành vào đầu tháng. (Lịch trực theo quy trình chuẩn được công bố vào đầu tháng.)

• "trực chuẩn kỹ thuật": trạng thái sẵn sàng của thiết bị kỹ thuật theo tiêu chuẩn.

  • Máy phát điện luôn ở chế độ trực chuẩn kỹ thuật. (Máy phát điện luôn ở trạng thái sẵn sàng hoạt động theo tiêu chuẩn kỹ thuật.)

Biến thể và từ gần giống

• Trực ban (danh từ/động từ): việc ở lại cơ quan để làm nhiệm vụ theo ca, thường không nhấn mạnh yếu tố "chuẩn".

  • Hôm nay tôi có ca trực ban. (Hôm nay tôi có ca làm việc tại cơ quan.)

• Trực chiến (động từ): sẵn sàng chiến đấu, thường dùng trong quân sự.

  • Đơn vị được lệnh trực chiến suốt đêm. (Đơn vị được lệnh sẵn sàng chiến đấu suốt đêm.)

• Chuẩn hóa (động từ): làm cho trở thành tiêu chuẩn.

  • Quy trình này cần được chuẩn hóa. (Quy trình này cần được làm cho đúng tiêu chuẩn.)

Từ đồng nghĩa

• Sẵn sàng: ở trạng thái có thể hành động ngay khi cần.
• Trực sẵn: luôn trong tình trạng trực, không có yếu tố "chuẩn" (thường dùng trong khẩu ngữ).

Thành ngữ liên quan

• Trực chuẩn như đồng hồ: chỉ sự đều đặn, chính xác, luôn sẵn sàng theo đúng tiêu chuẩn (thường dùng để khen ngợi).
  • Anh ấy trực chuẩn như đồng hồ, không bao giờ trễ ca. (Anh ấy luôn sẵn sàng và đúng giờ, không bao giờ trễ ca trực.)